ΣΚΑΝΔΙΝΑΒΙΚΗ ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΒΙΚΙΝΓΚ - ΒΙΚΙΠΑΙΔΕΙΑ

Σκανδιναβική μυθολογία

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
 
Ο όρος σκανδιναβική μυθολογία, ή μυθολογία των Βίκινγκ συνδέεται με την προχριστιανική θρησκεία, τους μύθους, τις πίστεις και δοξασίες των Σκανδιναβών και περιλαμβάνει εκείνες τις φυλές που εγκαταστάθηκαν στην Ισλανδία, όπου συγκεντρώθηκαν οι γραπτές πηγές για το μυθολογικό υλικό. Είναι η γνωστότερη εκδοχή της αρχαιότερης κοινής γερμανικής μυθολογίας, η οποία περιλαμβάνει επίσης την σχετική αγγλοσαξονική μυθολογία. Η γερμανική μυθολογία με τη σειρά της αναπτύχθηκε από μία αρχαιότερη ινδοευρωπαϊκή θρησκεία με ανάλογο μυθολογικό υλικό.
Η σκανδιναβική μυθολογία είναι μια συλλογή πίστεων και μύθων που τις μοιράζονταν από κοινού οι βόρειες γερμανικές φυλές και όχι κάποια αποκαλυπτική θρησκεία, από την άποψη ότι δεν υπάρχει κάποιος ισχυρισμός θεοπνευστίας στα ιερά τους κείμενα. Το μυθολογικό υλικό μεταβιβαζόταν προφορικά στο μεγαλύτερο τμήμα της εποχής των Βίκινγκ. Η γνώση μας για αυτή την περίοδο βασίζεται κυρίως στις Έντα και άλλα μεσαιωνικά κείμενα γραμμένα μετά των εκχριστιανισμό των βόρειων λαών.
Στη σκανδιναβική παράδοση οι αρχαίες πίστεις και διατηρήθηκαν επί μακρόν στις μη αστικές περιοχές, όπου ορισμένες παραδόσεις επιβιώνουν ακόμη και σήμερα, ιδιαίτερα στο νεοπαγανιστικό κίνημα Αζατρού και τον Οντινισμό. Στα βόρεια πλάτη η σκανδιναβική μυθολογία είναι σημαντικός παράγων λογοτεχνικής έμπνευσης, θεατρικής και κινηματογραφικής παραγωγής.

Κεντρικές δοξασίες

Στη σκανδιναβική μυθολογία το Σύμπαν αποτελείται από τρία επίπεδα που χωρίζονται το καθένα σε άλλα τρία, δίνοντας συνολικά εννέα «κόσμους». Ο καθένας συγκρατείται στη θέση του από ένα κλαδί του Υγκντράσιλ, του Παγκόσμιου Δένδρου. Τα τρία βασικά επίπεδα είναι το Χελ, το Μίντγκαρντ και το Άσγκαρντ, δηλαδή η Γη των Νεκρών, η Γη των Ανθρώπων και η Γη των Θεών. Ωστόσο υπάρχουν και άλλα όντα: οι Νάνοι, τα Ξωτικά του Φωτός, οι Γίγαντες, τα Ξωτικά του Σκότους κλπ. Ακόμα και οι Θεοί είναι χωρισμένοι σε δύο ομάδες, τους Βανίρ (θεοί της γονιμότητας) και τους Εσίρ (θεοί του πολέμου).
Αν και οι δύο φατρίες των θεών πολέμησαν μεταξύ τους, τελικά επήλθε ειρήνη στο Άσγκαρντ και ο Οντίν –αρχηγός των Εσίρ– αναγνωρίστηκε ως πατέρας και κεφαλή όλων. Για να διασφαλιστεί αυτή η ηρεμία οι Εσίρ και οι Βανίρ αντάλλαξαν ομήρους. Ένας από αυτούς ήταν και ο πάνσοφος Μιμίρ των Εσίρ, με τον οποίον οι Βανίρ εξοργίστηκαν και του έκοψαν το κεφάλι. Ο Οντίν το ταρίχευσε και το τοποθέτησε δίπλα στο Σιντριβάνι του Μιμίρ, μία πηγή νερού από την οποία όποιος έπινε αποκτούσε απέραντη σοφία (όπως ο ίδιος ο Μιμίρ). Έτσι σε περίπτωση κρίσης ο πατέρας των θεών συμβουλεύεται το ασώματο κρανίο.
Παρόλο που οι θεοί είναι ανώτεροι όλων των προαναφερόμενων πλασμάτων δεν είναι αθάνατοι και πρόκειται να αφανιστούν στη συντέλεια του κόσμου, το Ράγκναροκ: μία εποχή όπου ένας βαρύς χειμώνας θα καλύψει τη Γη, η βία θα κυριαρχήσει, ο λύκος Φένριρ θα καταπιεί το φεγγάρι και τον Ήλιο και τελικά η ζωή θα χαθεί. Η πραγματικά ανώτατη δύναμη είναι οι Νόρνες (αντίστοιχες με τις ελληνικές Μοίρες), οι οποίες αντιπροσωπεύουν το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον. Ακόμα και οι κάτοικοι του Άσγκαρντ υπακούν στις Νόρνες.
Όσον αφορά τον Οντίν, ο οποίος ονομάζεται και Γκρίζος Θεός, υπάρχουν πολλές ιστορίες που τον αναφέρουν. Όταν ο κόσμος και ο ίδιος ήταν νέοι, και ενώ οι Εσίρ πολεμούσαν ακόμα με τους Βανίρ, ο Οντίν αποζήτησε δύναμη. Έτσι προσφέρθηκε να θυσιάσει το δεξί του μάτι στον Δράκο, φρουρό του Σιντριβανιού του Μιμίρ, ώστε να μπορέσει να πιει από την πηγή. Από τότε έμεινε μονόφθαλμος αλλά και πάνσοφος, ενώ η δύναμη του Σιντριβανιού του χαρίζει ισχυρή όραση στο μοναδικό του μάτι. Μία άλλη, παρόμοια αλλά πιο επώδυνη θυσία που έκανε ήταν να κρεμαστεί από ένα κλαδί του Παγκόσμιου Δένδρου. Για εννέα ημέρες και εννέα νύχτες τυραννιόταν από τον πόνο, μέχρι που με τεράστια προσπάθεια της θέλησής του κατάφερε να διαβάσει τους μαγικούς ρούνους που είχε σκαλίσει στο μπαστούνι του και το οποίο είχε αφήσει στη βάση του Δένδρου (οι ρουνικοί φθόγγοι θεωρούνταν πως διέθεταν υπερφυσικές και μαγικές δυνάμεις). Έτσι ξαναγεννήθηκε αθάνατος και –έχοντας πιει και από το Σιντριβάνι του Μιμίρ– έγινε αρχηγός όλων των θεών φέρνοντας την ειρήνη στο Άσγκαρντ, καθώς και αιώνιος άρχοντας του πολέμου, της ποίησης, της μαγείας και της σοφίας.
Ωστόσο οι Νόρνες έχουν ήδη πει πως ο Οντίν πρόκειται να πεθάνει κατά το Ράγκναροκ και ο κόσμος όπως τον γνωρίζουμε θα τελειώσει. Αλλά ο Γκρίζος Θεός, δείχνοντας την αληθινή ηθική του πολεμιστή, σκοπεύει να μάχεται μέχρι το τέλος. Έτσι έχει διατάξει τις εννέα φτερωτές κόρες του, τις Βαλκυρίες, να συλλέγουν από τα πεδία της μάχης του Μίντγκαρντ τα πνεύματα των νεκρών ηρώων και να τους μεταφέρουν στη Βαλχάλλα –το παλάτι των Εσίρ στο Άσγκαρντ, χτισμένο από τους δύο αδελφούς Γίγαντες Φάφνερ και Φασόλτ. Εκεί, την ημέρα οι γενναίοι πολεμιστές μάχονται μεταξύ τους και τη νύχτα οι Βαλκυρίες τούς ταΐζουν υδρόμελι για να θεραπεύουν τις πληγές τους, μία αιώνια προπόνηση ώστε να επιτεθούν κάποτε στα όντα που θα επιφέρουν τη συντέλεια του κόσμου. Είναι ο στρατός του Οντίν που θα πολεμήσει μόνο μία φορά, στο Ράγκναροκ, όπου ο ίδιος ο Γκρίζος Θεός πρόκειται να πέσει.
Άλλοι σημαντικοί θεοί της σκανδιναβικής μυθολογίας είναι η Φρίγκα, προστάτιδα της οικογενειακής εστίας και του γάμου, σύζυγος του Οντίν. Ακόμα ο Λόκι, θεός της απάτης, ο Θωρ, θεός του κεραυνού, και η Φρέγια, θεά του έρωτα και όμηρος των Εσίρ από τους Βανίρ. Δημοφιλής είναι και ο Μπόλντερ, γιος του Οντίν και ευγενής θεός του φωτός ο οποίος δολοφονήθηκε χωρίς ιδιαίτερο λόγο από τον Λόκι. Οι υπόλοιποι Εσίρ εξοργίστηκαν και φυλάκισαν τον τελευταίο, λέγοντας πως θα απελευθερωθεί μόνο κατά το Ράγκναροκ. Ο Χοντ, τυφλός θεός του χειμώνα που ακούσια σκότωσε τον Μπόλντερ ξεγελασμένος από τον Λόκι, βρήκε τελικά τον θάνατο στα χέρια του Βάλι –νεότερου γιου του Οντίν που γεννήθηκε αποκλειστικά για να εκδικηθεί τη δολοφονία του θεού του φωτός.

Πηγές

Το μεγαλύτερο τμήμα αυτής της μυθολογίας πέρασε ως εμάς προφορικά, και ένα μεγάλο μέρος της έχει χαθεί. Όμως, ένα τμήμα της καταγράφηκε από χριστιανούς, ιδιαίτερα οι Έντα και οι Χαϊμσκρίνγκλα που αποτυπώθηκαν από τον από τον Σνόρρι Στούρλουσον, που απέρριψε τη θέση ότι οι προχριστιανικές θεότητες ήταν διάβολοι. Υπάρχει επίσης το δανέζικο Gesta Danorum από τον Σάξωνα Γραμματικό, (Saxo Grammaticus), στο οποίο οι θεοί της σκανδιναβικής μυθολογίας παρουσιάζονται με τρόπο ευημεριστικό.
Η Νεώτερη Έντα γράφτηκε κατά τον 13ο αιώνα. Στον υλικό της περιλαμβάνονται παραδοσιακά παραμύθια, που σχημάτισαν την βάση πρότυπων ποιητικών εκφράσεων. Συγγραφέας της Νεώτερης Έντα ήταν ο Σνόρρι Στούρλουσον, ο γνωστός Ισλανδός φυλετικός αρχηγός, ποιητής και διπλωμάτης.
Η Αρχαία Έντα (γνωστή επίσης και ως Ποιητική Έντα) γράφτηκε περίπου 50 χρόνια αργότερα. Περιλαμβάνει 29 μεγάλα ποιήματα, από τα οποία 11 ασχολούνται με τις γερμανικές θεότητες και τα υπόλοιπα με θρυλικούς ήρωες σαν τον Σιγκούρντ τον Βόλσουνγκ, τον Ζίγκφριντ της γερμανικής εκδοχής του Τραγουδιού των Νιμπελούνγκεν. Αν και η ακαδημαϊκή έρευνα υποδεικνύει ότι γράφτηκε πιθανώς αργότερα από τις άλλες Έντα, την αποκαλούμε Αρχαία Έντα εξαιτίας της αρχαιότητας του περιεχομένου της.
Εκτός από αυτές τις πηγές, υπάρχουν μύθοι που ασχολούνται με τη σκανδιναβική παράδοση και εκατοντάδες τοπωνύμια που φέρουν ονόματα θεών. Κάποιες ρουνικές επιγραφές όπως ο Λίθος του Ροκ και το φυλακτό του Κβίνεμπαϊ, έχουν αρκετές αναφορές στη μυθολογία. Υπάρχουν επίσης αρκετά επιγραφικά στοιχεία που απεικονίζουν μορφές όπως ο Θωρ, σκηνές από τη Βολσούνγκα, ο Οντίν κ.α. Στην Δανία ανακαλύφθηκε ένας λίθος που απεικονίζει τον Λόκι.

Προτεινόμενη βιβλιογραφία

  • Πρωτογενείς πηγές
    • Έντα, Σνόρι Στούρλουσον
    • Αρχαία Έντα, Σέμουντ, (γνωστό επίσης ως Codex Regius)
  • Γενικές δευτερεύουσες πηγές
    • Branston, Brian (1980). Gods of the North. London: Thames and Hudson. (Revised from an earlier hardback edition of 1955).
    • H. R. Ellis Davidson|Davidson, H. R. Ellis, (1964). Gods and Myths of Northern Europe. Baltimore: Penguin. New edition 1990 by Penguin Books. (Ιστορίες για τους Ρούνους)
    • —————— (1969). Scandinavian Mythology. London and New York: Hamlyn. Reissued 1996 as Viking and Norse Mythology. New York: Barnes and Noble.
    • Dumézil, Georges (1973). Gods of the Ancient Northmen. Ed. & trans. Einar Haugen. Berkeley: University of California Press.
    • Grimm, Jacob (1888). Teutonic Mythology, 4 vols. Trans. S. Stallybras. London. Reprinted 2003 by Kessinger. Reprinted 2004 Dover Publications.
    • Lindow, John (1988). Scandinavian Mythology: An Annotated Bibliography, Garland Folklore Bibliographies, 13. New York: Garland.
    • —————— (2001). Norse Mythology: A Guide to the Gods, Heroes, Rituals, and Beliefs. Oxford: Oxford University Press. (Λεξικό της Σκανδιναβικής μυθολογίας)
    • Orchard, Andy (1997). Cassell's Dictionary of Norse Myth and Legend. London: Cassell.
    • Page, R. I. (1990). Norse Myths (The Legendary Past). London: British Museum; and Austin: University of Texas Press.
    • Rydberg, Viktor (1889). Teutonic Mythology, trans. Rasmus B. Anderson. London: Swan Sonnenschein & Co. Reprinted 2001, Elibron Classics. Reprinted 2004, Kessinger Publishing Company.
    • Simek, Rudolf (1993). Dictionary of Northern Mythology. Trans. Angela Hall. Cambridge: D. S. Brewer. New edition 2000.
    • Simrock, Karl Joseph (1853–1855) Handbuch der deutschen Mythologie.
    • Turville-Petre, E. O. Gabriel. (1964). Myth and Religion of the North: The Religion of Ancient Scandinavia. London: Weidenfeld & Nicolson. Reprinted 1975, Westport, Conn.: Greenwood Press.
    • Vries, Jan de. Altgermanische Religionsgeschichte, 2 vols., 2nd. ed., Grundriss der germanischen Philogie, 12–13. Berlin: W. de Gruyter. (Η πλέον έγκυρη αναφορά επί του παρόντος)
    • Καλογερόπουλος Κ. (επιμ.), Σκανδιναβική Μυθολογία, Ιάμβλιχος, (Αθήνα, 2004), αναθεωρημένη έκδοση.
Κωτούλας, Ιωάννης, Βίκινγκς, Περισκόπιο,(Αθήνα, 2003)

===============================================


Βίκινγκ

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Με καφέ χρώμα εμφανίζονται οι κοιτίδες των Βίκινγκ. Με κόκκινο, πορτοκαλί και κίτρινο η εξάπλωσή τους κατά τον ένατο, δέκατο και ενδέκατο αιώνα αντίστοιχα. Το πράσινο χρώμα καταδεικνύει ξένα εδάφη, όπου πραγματοποιούσαν συχνά επιδρομές.
Οι Βίκινγκ ήταν εθνοτική ομάδα, τμήμα των Βορείων Λαών της Ευρώπης. Κατά τη διάρκεια του Μεσαίωνα εμφανίσθηκαν ως εξερευνητές, πειρατές, έμποροι, μισθοφόροι (ή και τα τέσσερα μαζί) σε μεγάλο κομμάτι της Ευρώπης. Κοιτίδα τους ήταν η Σκανδιναβία και τέσσερα σημερινά έθνη έλκουν την καταγωγή τους από αυτούς: Νορβηγοί, Σουηδοί, Δανοί, Ισλανδοί. Η παρουσία τους υπήρξε καταλυτική για την ιστορία πέντε ακόμη σημερινών κρατών: Μ. Βρετανία, Γαλλία, Φινλανδία, Ρωσία, Λευκορωσία, Ουκρανία.
Οι Βίκινγκ δεν αποτέλεσαν ενιαίο έθνος, με τη μορφή που αυτά άρχισαν να διαμορφώνονται στη Νότια Ευρώπη κατά την ίδια περίοδο, αλλά διέθεταν μεταξύ τους πολλά κοινά χαρακτηριστικά:
  • γλώσσα, την αρχαία σκανδιναβική - μία ινδοευρωπαϊκή γλώσσα που κατατάσσεται στις γερμανικές ή αρχαίες βόρειες γλώσσες.
  • μυθολογία και παραδόσεις, με κυρίαρχες τις επικές σάγκες, οι οποίες εξακολουθούν να γοητεύουν μέχρι και σήμερα. Η μυθολογία τους πάντως έχει κατασυκοφαντηθεί, λόγω της χρήσης της από τους ναζί.
  • τάση για εξερευνήσεις και εποικισμό μακρινών εδαφών, οφειλόμενη κυρίως στην ανάγκη για εξεύρεση περιοχών πιο εύφορων από την παγωμένη και άγονη Σκανδιναβία.
  • συναίσθηση της κοινής καταγωγής τους.

Πίνακας περιεχομένων

[Απόκρυψη]

Ιστορία

Πλήρης πολεμική εξάρτυση Νορμανδού
Συνήθως οι αναφορές στους Βίκινγκ παραπέμπουν στην περίοδο της μέγιστης εξάπλωσής τους, η οποία αποκαλείται Χρυσή Εποχή και συμβατικά καλύπτει το διάστημα μεταξύ 793 (λεηλασία της Μονής Λίντισφαρν στη ΒΑ Αγγλία) και 1066 (συντριβή των Νορβηγών του Χάραλντ Γ' στο Στάμφορντ Μπριτζ).
Χάρις στην ικανότητά τους στη ναυσιπλοΐα και τον πόλεμο, στους τρεις αυτούς αιώνες εξαπλώθηκαν σε μία τεράστια έκταση που ξεκινά από τη Ρωσία, περνά από τη σκανδιναβική χερσόνησο και διασχίζει οριζόντια ολόκληρο το Βόρειο Ατλαντικό, από την Αγγλία και τα νησιωτικά συμπλέγματα στα βόρεια της Σκωτίας μέχρι την Ισλανδία, τη Γροιλανδία και τέλος τη Βίνλαντ στο σημερινό ανατολικό Καναδά. Επίσης εμφανίσθηκαν στο Βυζάντιο, τη Βόρεια Αφρική, την Ιταλία, την Ισπανία και τη Γαλλία, με κάποια από τις ιδιότητες που αναφέρθηκαν παραπάνω.
Στα υποκεφάλαια που ακολουθούν, περιγράφεται η διαδρομή των βασικών Βίκινγκ εθνικών διαφοροποιήσεων. Πρέπει εκ των προτέρων να σημειωθεί ότι η ιστορική έρευνα αντιμετωπίζει ένα σημαντικό πρόβλημα: την έλλειψη ιδίων γραπτών πηγών. Με εξαίρεση τους Βαράγγους, οι Βίκινγκ της Χρυσής Εποχής ήταν αναλφάβητοι, με αποτέλεσμα οι κυριότερες αναφορές να βρίσκονται ξένες πηγές (βυζαντινοί συγγραφείς, καθολικοί μοναχοί και ιεραπόστολοι), ή σε μεταγενέστερες καταγραφές της προφορικής τους παράδοσης, όπως οι ισλανδικές σάγκες (12oς-14ος αι) και το ρωσικό Πρώτο Χρονικό (12oς αι).

Νορβηγοί

Μέχρι και τον 8ο αι. η Νορβηγία ήταν κατακερματισμένη σε μικρά τοπικά βασίλεια ή κοινότητες. Στα τέλη του αιώνα κάποια από αυτά συνεργάζονται για την πραγματοποίηση πειρατικών ή εξερευνητικών αποστολών, τα οποία φέρνουν εντυπωσιακά αποτελέσματα: μεταξύ 800 και 802 ανακαλύπτουν τα νησιωτικά συμπλέγματα Φερόε, Σέτλαντ και Όρκνεϊ, ενώ το 820 ιδρύουν ένα μικρό βασίλειο στις ανατολικές ακτές της Ιρλανδίας και το 841 το Δουβλίνο.
Το 872 ο Χάραλντ ο Ξανθός ενοποιεί διοικητικά την επικράτεια και γίνεται ο πρώτος βασιλιάς της, ιδρύοντας ένα βασιλικό οίκο που θα κυβερνά τη χώρα για τεσσεράμισι αιώνες. Το 874 οι άνδρες του Χάραλντ ανακαλύπτουν την Ισλανδία, την οποία θα αποικίσουν μαζικά έναν αιώνα αργότερα (970). Το 985 ο Γκούνμπγιορν Ούλφσον ανακαλύπτει τη Γροιλανδία κατά λάθος - έπλεε από τη Νορβηγία προς την Ισλανδία, αλλά λόγω θαλασσοταραχής έχασε τον προσανατολισμό του. Τον ίδιο χρόνο φθάνει εκεί και ο Έρικ ο Ερυθρός, εξόριστος από την Ισλανδία, ο οποίος αποπειράται να δημιουργήσει τον πρώτο οικισμό (Μπράταχλιντ).
Με παρόμοιο τρόπο το 986 οι Νορβηγοί Βίκινγκ φθάνουν στην Αμερική. Ο Μπγιάρνι Χεργιόλφσον είχε ξεκινήσει για τη Γροιλανδία, αλλά ισχυροί ΒΑ άνεμοι τον έβγαλαν από την ρότα του και τον κατηύθυναν προς τον Καναδά! Όταν ο Χεργιόλφσον βλέπει τις ακτές, καταλαβαίνει το λάθος και ανακρούει πρύμναν, χάνοντας την ευκαιρία να γίνει ο πρώτος Ευρωπαίος που θα πατούσε σε αμερικανικό έδαφος. Ακούγοντας την ιστορία, ο Λέιφ Έρικσον (γιος του Έρικ του Ερυθρού) οργανώνει εξερευνητική αποστολή και πράγματι πατά τα νέα εδάφη γύρω στο 1000. Βλέποντας τα άγρια αμπέλια θυμάται τις αμπελοκαλλιέργειες που είχε δει στη Γαλλία, για αυτό και ονομάζει την άγνωστη χώρα Βίνλαντ (Γη του Οίνου). Πιστεύεται πως ο Λέιφ προσπάθησε να εποικίσει τη Βίνλαντ - σε αυτό συνηγορούν τα ερείπια οικισμού που βρήκαν οι αρχαιολόγοι στον Κόλπο των Λιβαδιών (L'Anse aux Meadows) στο νησί Νέα Γη.
Στις αρχές του 11ου αι. γίνονται οι πρώτες σοβαρές προσπάθειες για εισαγωγή του χριστιανισμού στη χώρα. Κυρίαρχο ρόλο έπαιξε ο βασιλιάς Όλαφ Β', ο οποίος αργότερα ανακηρύχθηκε άγιος. Χρειάσθηκε πάντως να περάσουν αρκετές δεκαετίες, ωσότου η νέα θρησκεία να γίνει κυρίαρχη (η πρώτη νορβηγική αρχιεπισκοπή ιδρύθηκε μετά από ενάμισι αιώνα, το 1153, στο Νιντάρος - σημερινό Τρόντχαϊμ).
Το 1066 ο Χάραλντ Γ' ο Αδίστακτος, πρώην αξιωματικός του βυζαντινού στρατού, προσπαθεί να εκμεταλλευθεί το κενό διαδοχής στον αγγλικό θρόνο και οργανώνει εκστρατεία για να κατακτήσει την Αγγλία, θέλοντας να προλάβει τους Νορμανδούς που είχαν παρόμοιες βλέψεις. Υποτιμώντας τον αντίπαλο, ο στρατός του υφίσταται πανωλεθρία στη Μάχη του Στάμφορντ Μπριτζ από τον αγγλοσάξονα Χάρολντ Γκόντβινσον, ο ίδιος ο βασιλιάς πέφτει νεκρός και κλείνει έτσι η Χρυσή Εποχή των Βίκινγκ, αφού οι διάδοχοί του ακολουθούν διαφορετικό δρόμο - αυτόν της εσωτερικής αναδιοργάνωσης και της καλλιέργειας καλών σχέσεων με τα υπόλοιπα ευρωπαϊκά κράτη. Για το λόγο αυτό ο Χάραλντ έμεινε στην ιστορία ως ο τελευταίος Βίκινγκ βασιλιάς.

Σουηδοί

Οι Σουηδοί λαμβάνουν μέρος στην προσπάθεια αποικισμού της Αγγλίας από τους Βίκινγκ στα τέλη του 8ου αιώνα. Εκεί έρχονται σε επαφή με τους χριστιανικούς αγγλοσαξονικούς πληθυσμούς, με αποτέλεσμα την έναρξη μιας μακράς διαδικασίας εκχριστιανισμού τους που ολοκληρώθηκε πολύ αργότερα.
Σύμφωνα με τις υπάρχουσες αναφορές, κατά το 10ο αιώνα οι Σουηδοί έχουν ήδη συγκροτηθεί σε κράτος με βασιλιά το Χάρολντ τον Ξανθό. Το Χάρολντ διαδέχεται ο γιος του Μπγιορν, που λέγεται πως κυβέρνησε για πενήντα χρόνια. Μετά αναλαμβάνουν συμβασιλείς οι δύο γιοι του Μπγιορν, ο Όλοφ και ο Έρικ. Όταν ο Όλοφ πεθαίνει, ο γιος του Στίρμπγιορν αρνείται να μοιρασθεί το θρόνο με το θείο του και γίνεται πειρατής στη Βαλτική. Η τελική σύγκρουση των δύο λαμβάνει χώρα στο Φυρισβέλιρ (κοντά στην Ουψάλα), μάλλον το 983 - ο Στίρμπγιορν σκοτώνεται και ο Έρικ κυβερνά ανενόχλητος μέχρι το θάνατό του (993).
Τον Έρικ διαδέχεται ο γιος του, ο Όλαφ Β' ο Σκώτος, στα χρόνια του οποίου ολοκληρώνεται ο εκχριστιανισμός των νότιων περιοχών. Επίσης ο Όλαφ συμμαχεί με τους Δανούς και μαζί συντρίβουν το νορβηγικό στόλο στη ναυμαχία του Σβολντ (999 ή 1000), κάνοντας τη Σουηδία το ισχυρότερο από τα κράτη των Βίκινγκ. Η βραχύβια αυτή κυριαρχία τίθεται σύντομα σε δοκιμασία και λήγει με την εξισορροπητική σουηδονορβηγική Συνθήκη του Κούγκαλβ (1019).
Στις δεκαετίες που ακολουθούν η Σουηδία εμπλέκεται σε διάφορες μικρές περιφερειακές διενέξεις. Όμως τα σημαντικά γεγονότα γίνονται στο εσωτερικό, αφού η χώρα είναι διχασμένη ανάμεσα στους οπαδούς των ειδώλων και τους υποστηρικτές της νέας θρησκείας, του χριστιανισμού. Το 1066 προκύπτει πρόβλημα στη διαδοχή - το στέμμα διεκδικούν δύο πρίγκιπες με το ίδιο όνομα (Έρικ). Στον εμφύλιο που ακολουθεί, ο ένας στηρίζεται από τις νότιες εκχριστιανισμένες πόλεις και ο άλλος από τις ειδωλολατρικές περιοχές του εσωτερικού της χώρας. Πάντως η τελική επικράτηση του χριστιανισμού και συνάμα η εγκαθίδρυση της απόλυτης μοναρχίας ως μεθόδου διακυβέρνησης, που θα σημάνουν το οριστικό τέλος της Βίκινγκ περιόδου στη Σουηδία, θα λάβουν χώρα έναν αιώνα αργότερα επί Έρικ του Αγίου (βασ. 1150-1160).

Δανοί

Βάραγγοι

(εκτενές άρθρο εδώ)
H Βαράγγεια Φρουρά στο Χρονικό του Ι. Σκυλίτζη
Ενώ όλοι οι υπόλοιποι Βίκινγκ κατευθύνονται προς δυσμάς, οι Βάραγγοι (φύλο συγγενικό με τους Σουηδούς) στα τέλη του 8ου αι. αρχίζουν να μετακινούνται προς τα ανατολικά αναζητώντας προϊόντα, βάσεις και πελάτες για το εμπόριό τους. Ιδρύουν μία εμπορική γραμμή που ξεκινά από τη Σκανδιναβία, ακολουθεί την πορεία των ποταμών από τη Βοντ μέχρι την Κριμαία και καταλήγει στην πιο πλούσια πόλη της εποχής: την Κωνσταντινούπολη. Η γραμμή αυτή αναφέρεται στην ιστοριογραφία ως Εμπορική Οδός Βαράγγων - Ελλήνων.
Σύντομα η βαραγγική φυλή των Ρως εγκαθίσταται μόνιμα στα στρατηγικά περάσματα της τεράστιας διαδρομής, ιδρύει πόλεις και εγκαθιδρύει τη δική της στρατιωτική - εμπορική ολιγαρχία. Ηγεμονεύει επί των ντόπιων σλαβικών και φιννικών φυλών, που σπαράσσονταν από εμφύλιους πολέμους και ξενικές επιδρομές, και δημιουργεί το δικό της Χαγανάτο που μετεξελίσσεται στο Κράτος των Ρως (880), χαρακτηριζόμενο από το δίπολο «βαραγγική άρχουσα τάξη - σλαβικός λαός». Ευρισκόμενοι σε διαρκή επαφή με την Πόλη, εισάγουν το χριστιανισμό (988) και καλλιεργούν εντατικά τα γράμματα και τις τέχνες, σε αντίθεση με τους δυτικούς συγγενείς τους. Σταδιακά οι Βάραγγοι αφομοιώνονται από το σλαβικό στοιχείο και έως το 13ο αι. έχουν πια απωλέσει κάθε ίχνος από τη σκανδιναβική καταγωγή τους.
Την ίδια περίοδο, άλλοι Βάραγγοι στρατολογούνται ως επίλεκτοι μισθοφόροι στο βυζαντινό στρατό. Συγκροτούν μάλιστα δικό τους τάγμα, το Τάγμα των Βαραγγίων ή Βαραγγική Φρουρά.

Νορμανδοί

Γύρω στα 880, μερικοί Βίκινγκ, με επικεφαλής τον Ρόλλο, εγκαταλείπουν τη Σκανδιναβία και εποικίζουν τις βόρειες ακτές της Γαλλίας, δίπλα στο βασίλειο των Δυτικών Φράγκων. Οι Φράγκοι τους δίνουν το όνομα «Νορμανδοί», δηλ. άνθρωποι απ' το Βορρά. Φοβούμενος τις ληστρικές επιδρομές τους στο εσθμνωτερικό της χώρας, ο βασιλιάς Κάρολος Γ' προσφέρει αυτονομία στα εδάφη τους με αντάλλαγμα την υποταγή τους στο θρόνο. Ο αρχηγός τους Χρολφ (γνωστότερος με το εκλατινισμένο Ρόλλος) δέχεται την πρόταση και το 911 δημιουργείται το πρώτο νορμανδικό κράτος.
Έχοντας πια δική τους αναγνωρισμένη επικράτεια, το μετέπειτα Δουκάτο της Νορμανδίας, οι Νορμανδοί ακολουθούν την οδό της ειρηνικής συμβίωσης με τους γείτονές τους. Τα στρατόπεδά τους μετατρέπονται σε πιο μόνιμες εγκαταστάσεις, δημιουργούν οικογένειες, αναμειγνύονται με τον αυτόχθονα πληθυσμό και εγκαταλείπουν τον παγανισμό χάριν του χριστιανισμού. Μετά από λίγες γενιές είναι πια δύσκολο να ξεχωρίσεις ένα Νορμανδό από ένα Γάλλο.
Για πολλούς η μετάβαση στη νέα κατάσταση είναι δύσκολη, αφού η εγκατάλειψη των «παραδοσιακών» μεθόδων πλουτισμού (πειρατεία, επιδρομές) οδηγεί σε φτώχεια. Η στροφή στη γεωργία δεν αποτελεί διέξοδο για τη μεγάλη πλειοψηφία, επειδή τα πλέον εύφορα εδάφη ανήκαν από πριν σε Γάλλους ευγενείς. Αυτό οδηγεί πολλούς μακριά από τη χώρα τους, όπου (διάσημοι για τις ικανότητές τους στο ιππικό) στρατολογούνται σε ξένες δυνάμεις. Από τα τέλη του 10ου αι. παρατηρείται μαζική εγκατάσταση Νορμανδών μισθοφόρων στην κεντρική και νότια Ιταλία, για να συμμετάσχουν σε επιχειρήσεις των τοπικών ηγεμόνων εναντίον των Σαρακηνών και των βυζαντινών. Κάποιοι από τους απογόνους τους φθάνουν μάλιστα σε ανώτερα αξιώματα, με κορυφαίο το Ρογήρο (Roger) που στέφεται βασιλιάς Σικελίας και Μάλτας το 1130.
Στις αρχές του 11ου αι. το Δουκάτο της Νορμανδίας συσφίγγει τους δεσμούς του με τους αγγλοσάξονες. Λόγω αυτών των σχέσεων, που επιβεβαιώνονται με βασιλικό γάμο, καταφεύγει εκεί η αγγλική βασιλική οικογένεια όταν οι Δανοί κατακτούν το νησί (1016). Μεταξύ των φυγάδων είναι και ο νεαρός πρίγκιπας Εδουάρδος ο Ομολογητής, ο οποίος επιστρέφει στην Αγγλία ως βασιλιάς το 1041, φέρνοντας μαζί του ένα ολόκληρο επιτελείο Νορμανδών ευγενών. Όταν το 1066 ο Εδουάρδος πεθαίνει, υπάρχουν πολλοί επίδοξοι διάδοχοι από το εξωτερικό. Ο νέος βασιλιάς, ο Αγγλοσάξονας Χάρολντ Γκόντβινσον, συντρίβει αρχικά το Χάραλντ Γ' της Νορβηγίας, αδυνατεί όμως να ελέγξει τους Νορμανδούς. Στις 28 Σεπτεμβρίου ο Νορμανδός δούκας Γουλιέλμος αποβιβάζεται στα αγγλικά εδάφη και στις 14 Οκτωβρίου πετυχαίνει την αποφασιστική νίκη στη Μάχη του Χέιστινγκς.
Μετά τη νίκη του ο δούκας στέφεται βασιλιάς της Αγγλίας ως Γουλιέλμος Α' ο Κατακτητής και η νορμανδική αριστοκρατία αντικαθιστά την αγγλοσαξονική. Ο διαχωρισμός μεταξύ Νορμανδών και Αγγλοσαξόνων συνεχίζει να υφίσταται μέχρι τον Εκατονταετή Πόλεμο (1337-1453), όταν πια όλοι αυτοπροσδιορίζονται απλά ως Άγγλοι και η νορμανδογαλλική γλώσσα των κατακτητών συγχωνεύεται με αυτήν των ντόπιων, δημιουργώντας τη Μέση αγγλική γλώσσα.
Οι Νορμανδοί ήταν οι τελευταίοι που απέσπασαν τη Σικελία από τους Βυζαντινούς. Στην Ελλάδα είναι γνωστοί για τις επιδρομές που έκαναν στην Κέρκυρα, στο Δεσποτάτο της Ηπείρου και στη Φραγκοκρατούμενη Στερεά Ελλάδα, στις οποίες περιοχές όμως δεν κατάφεραν να στεριώσουν.

Ιστορική αποτίμηση

Οι χριστιανικοί λαοί της νότιας Ευρώπης αντιμετώπιζαν τους Βίκινγκ ως ικανότατους πολεμιστές αλλά συνάμα αμόρφωτους, χωρίς να φείδονται ειρωνείας. Χαρακτηριστικά στην Ιταλία ο Βίκινγκ ήταν συνώνυμο του άπλυτου και άξεστου, ενώ για τους βυζαντινούς ήταν πελεκυφόρος βάρβαρος και κρασοσακούλα, χρήσιμος πάντως ως μισθοφόρος και επίλεκτος σωματοφύλακας του αυτοκράτορα. Στα πλαίσια αυτής της εικόνας αναπτύχθηκαν δοξασίες που μέχρι σήμερα δεν έχουν αποδειχθεί, όπως ότι έπιναν κρασί από τα κρανία των αντιπάλων τους ή ότι διακοσμούσαν τα κράνη τους με κέρατα (κατά το Μεσαίωνα θεωρούνταν σύμβολο του διαβόλου).
Η αλήθεια βρίσκεται κάπου στη μέση. Πράγματι ο πολιτισμός που δημιούργησαν οι Βίκινγκ ήταν ελάσσων σε σύγκριση με την πολιτιστική παραγωγή της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Μοναδική εξαίρεση ήταν οι Βαράγγοι του κράτους των Ρως, οι οποίοι πάντως επηρεάσθηκαν έντονα από το Βυζάντιο, και δευτερευόντως οι Νορμανδοί. Οι βασιλείς της Νορβηγίας ήταν αγράμματοι έως το 1066. Οι Βίκινγκ, ιδιαίτερα στα πρώτα στάδια της εξάπλωσής τους, θεωρούσαν ως φυσιολογικές δραστηριότητες την πειρατεία, τη ληστεία και το βιασμό. Από την άλλη μεριά όμως, η κατάσταση των άλλων λαών στο μεγαλύτερο τμήμα της Κεντρικής και Δυτικής Ευρώπης δεν ήταν πολύ καλύτερη. Ίσως η κυριαρχία του χριστιανισμού είχε επηρεάσει κάποια ζητήματα ηθικής, αλλά σίγουρα το πολιτιστικό χάσμα μεταξύ αυτών και των Βίκινγκ δεν ήταν τόσο μεγάλο.
Δεν πρέπει επίσης να αγνοείται ένα άλλο δεδομένο: οι Βίκινγκ πέρασαν στη Χρυσή Εποχή τους, έστω και καθυστερημένα, από μία φάση που οι περισσότεροι λαοί πέρασαν κάποια στιγμή. Ας μην ξεχνάμε για παράδειγμα ότι οι έλληνες της κλασικής αρχαιότητας θεωρούσαν την πειρατεία ως κατά φύσιν κτητική δραστηριότητα! Υπό αυτό το πρίσμα, ίσως και να ήταν ιστορικά αναπόφευκτο το πέρασμα από τη φάση Βίαιη επέκταση - Ακμή - Παρακμή πριν την πλήρη ένταξη στον ευρωπαϊκό κόσμο, που ξεκίνησε μετά το 1066 παράλληλα με τον πλήρη εκχριστιανισμό τους.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου